Local
Business
Sports
Leisure
BM
Kadazan Dusun
EDUCATION
Archives
Latest News
 
Nst-studio
Court decision on Petronas suit hailed |  Sabah, Sarawak leadership show support for Dr Mahathir |  Dancing tourists at mosque – ministry weighs in |  Mayor: Multi-lingual signages may help |  SATTA to investigate viral video |  Ban by Likas mosque; no thanks to China tourists |  Deadly pest threat |  Kotinanan ngaavi kohigkangan natagan sumikap lijistol, monginvagu lisin: Yeo |  Tonudo prosedur kuarantin poguhui mogovit sumuang kavo poinsuni: Junz Wong |  Tutumombuhui tagahon naamot timpu momiombo id Mosogit Kakadazan Tagazo Kota Kinabalu |  KPLB papavakas Abaabazan Ekonomi Desa id Kadamaian |  Boatmen nabbed on molest charges |  Teen reported missing found electrocuted |  Census on stateless, undocumented individuals |  PM:    Najib's 'I don't know about 1MDB' lame excuse | 
 Kadazan Dusun

Kusung piatus GST Pinaimuun noyo ra 1 Sila’ Koonom

11th June, 2018

LOGO ru Cukai Kuliamos am Perkhidamatan onom piatus kinulau siminauk ra kusung piatus tumalimpuun ra saa’ aribulan ra bilor 2018. Liliwa’ raginio ngai’ mantatalan lakat poyo nakasimpung ralalom perundangan Cukai Kuliamos am Perkhidmatan raino ti. Parinta CBP (Logo ru Cukai) (Pindaan) 2018/P.U. (A) 118/2018.

Parinta-Parinta GST koson sinabit ragana’ ti iono kininsil am tumalimpuun ra 1 Jun 2018. 1. Parinta/Susub tayarru Cukai Kuliamos am Perkhidmatan (Pangampasan Mokologo ra Kusung) (Pinuso) 2018 / P.U (A) 119/2018.

2. Parinta/Susub tayar ru Cukai Kuliamos (Pampalabusan) (Panginsilan) 2018/ P.U (A) 120/2018. 3. Parinta/Susub tayar ru Cukai Kuliamos am Perkhidmatan (Panimpakan tayar ru Parinta) (Panginsilan) 2018/ P.U. (A) 122/2018.

4. Parinta/Susub tayar ru Cukai Kuliamos am Perkhidmatan (Pangaruan Cukai tayar ru Manangampos mabaya’ ra Intokon ondo’ Inaru’) (Panginsilan) 2018 / P.U. (A) 123/2018

5. Parinta/Susub Cukai Kuliamos am Perkhidmatan (Pangaruan ra Cukai tayar ru Manganganpos mabaya’ ra intokon Zon Bebas) (Panginsilan) 2018/P. U. (A) 121/2018

Pamusaan GST tayar ru bayag mamagun nasuangan ra Malaysia

Pangaruan ra GST ti sinaukan ra kusung piatus ra titikop ru pamagunan takau pinaimuun noyo ra saa’ Jun bilor ragitio. Cukai ru Kuliamos am Perkhidmatan (GST) kapoam ‘Good Services Tax’ ondo’ inatang ra Malaysia gili ra saa’ ru Sila’ Kaapat 2015 makakuayaan koson mopokoonsoi am mampalulur saguli’ struktur ru cukai pamagunan takau maa’ raginio moonsoi poyo, mantuku’, efisien am kalo maagat sapapa’.

Kuayaan nano niayuk koson manungka’ am mangani’ kaindanganan tayar ru kalawaan ralalom sistem Cukai Pantalanan am Perkhidmatan (SST) ondo’ inatang intor poyo ra bilor 1970-an suai ru cukai magiba’, pangaligan ra logo am nilai, kolondo’ pampalabusan ra matimpok tayar ru kuliamos ondo’ ineksport, isu-isu klasifikasi am mansalinut poyo.

SST ondo’ inatang ti nakasimpung noyo ra cukai pantalanan saboi limo piatus, mopor piatus am spesifik am niayuk cukai perkhidmatan ra suang mopor piatus liliwa’ raginio standard onom piatus inaru’ tayar ru GST kuliamos am perkhidmatan asas kalo tinaakan ra cukai raginio.

Kasaukan ru pangatangan ra GST mimpuun ra sila’ kaapat 2015, pinalapur ra suang saboi RM27 ngabilion naalap katimung gili ra bilor 2015, RM41.2 ngabilion gili ra bilor 2016 am RM44 ngabilion gili ra bilor 2017.

Kabalu’ pana raginio, babagu ti parinta bagu takau nampasalula’ noyo ra GST ti aruon ra kusung piatus am pinaimuun noyo ra titikop ru pamagunan takau mimpuun ra saa’ Jun babagu ti.

Pensyarah Pamiris ru Fakulti Ikunumi am Pangurusan Universiti Putra Malaysia, ie Dr. Mohd Jusof Saari minindagu, ralan ragitio inalap arati’ no GST ti kinsilon am pusain nio am palitin ra SST.

“Mamagun nasuangan mangintopot ra GST ti noyo pulanu’ ru kasingkatan logo ru kuliamos ra kakadaian, suai raginio kasingkatan ondo’ masailan poyo intor ru gaji’ takau mangkinibit ra kuasa’ mambali timinuun am magibit ra kapaganan ru bayag ngai’ pasambaloi,” kono.

Mohd. Jusof nambala’ ra kos sara hidup ti kalo mapagon ra Malaysia ti amon baal ru kaalapan gaji’ siminingkot intor ra logo ru kukuliamos ra kakadaian.

Sumugut poyo ra ragu nano, GST ti kalo niayuk magibit ra kapaganan tayar ru kos sara hidup, am kasingkatan logo ru kuliamos niayuk, sala’ ka minintor ra baal cukai ti kaa’ mokoondo’ poyo kinibit ra bokon.

“Amon maya’ ra prinsip nano, kos GST ondo’ binayaran ru mantatalan ti magana’ poyo ka ra SST nga cukai ondo’ tinimpok tayar ru nilai pamparuangan inaru’ ra pogonong rantaian kukuliamos.

“Amon kos pangingkualan ti magana’ kapoam timinuun, logo ru kukuliamos sotopot no tumuun niayuk, kaa’ kalo niayuk masauk malupus ra talu ngambilor intor ra GST ti inatang,” kono poyo.

Logo Siminingkot

Mokoondo’ apat sabap ra kua logo ru kuliamos ti rayus siminingkot malupus pangatangan ra GST.

“Kasaa’, kinasuang ru ulun mantatalan ondo’ totopot nakadaftar ra sistem GST ti lakat poyo magana’ am kalo makasuku’ ra limo ngoopor piatus ralalom firma daftar ali ka ngai’ mantatalan ondo’ nanimpok ra GST ti maar 100 piatus.

“Karuo no iono, kalawaan ru pangimumuian tayar ru mangunguasa’ ondo’ nangkinibit ra masuang mantatalan napasingkot galama’ ra logo ru kuliamos am kalo nakadaftar ra GST, katalu no iono pangaratian ru mantatalan, ngai mamagun nasuangan am mangunguasa’ niayuk lakat poyo magana’ tayar ru sistem percukaian ondo’ inatang,” kono poyo.

Mohd. Jusof namparuang poyo sabap kaapat, iono kapaganan ru logo kukuliamos kinibit nano intor ra logo ru ringgit ondo’ nambaal ra kuliamos import ti masauk mologo kakaga’, kaalapan ra magana’ am napasingkot poyo ra kos mangangandoi am struktur pantatalanan ondo’ nasauk ra monopoli.

“Sabap kasaa’ saboi katalu ti lakat poyo mabuli intopoton am relevan malupus ra GST ti pusain am pupusin kaa’ sabap kapoam kinibit ra kaapat ti mailo noyo impongon.

“Kasaukan kapoam kinibit tayar ru logo malupus ra GST ti pinupus/pusain kalo niayuk motolompok kapoam mairuruan koborok ayuk nga tayar ru kilang pangingkualan lakat poyo makakapaganan tayar ru kasingkatan kos pangingkualan am kinibit ru kos import kuliamos makata’ am kos mangangandoi ondo’ masawat.

“Suai raginio, paliso ru mantatalan ondo’ masaga’ monopoli niayuk mantipagon ra mantatalan ondo’ mongoborok koson gumula’ ra bisnes ondo’ kompetitif,” kono.

Liliwa’ raginio, Pensyarah soor ra Pusor Pagigilaan Pampasingkatan Sosial am Ikunumi Universiti Malaysia Terengganu ie Prof. Madya Dr. Nur Sanusi minindagu, ralalom guor koson manungka’ ra kos sara hidup ondo’ mantipagon ra mamagun nasuangan ra orou raiti’, parinta musiti’ no mangimansa’ am mangimumui ra kukula’ komponen maatang ondo’ monolon balanja’ ra maayo kakaga’ intor ra mamagun nasuangan.

Pangingkualan ra Balanja’

“Amon maya’ ra Pangimansaan Pangingkualan ra Balanja’ ru Pasambaloi 2016 ondo’ pinasalula’ ru Jabatan Perangkaan, balanja’ ondo’ gogoton ru pogonong pasambaloi ralalom sambulan, purata nano ra Malaysia siminingkot intor ra RM3,578 ra bilor 2014 minoi ra RM4,033 ra bilor 2016.

“Panambalaian, timug, lutu’ ru karan, gis am kuliamos apui ru bokon iono gumogot ra masuang balanja’ ondo’ nakainsawat saboi 24 piatus intor ra ngangai’ balanja’ ondo’ pinaingkual. Bagu no sunuin poyo ra akanon am inumon ra suang 18 piatus, kurita’ kapoam balanja’ ugaran 13.7 piatus, restoran pagakanan am util saboi 13.4 piatus.

“Suai restoran am util ondo’ ilain ra masuang mampakai ra balanja ralalom kaayagan takau, talu komponen bokon ondo’ nakasimpung ra maatang kakaga’ ondo’ musiti’ no timpokon ra kobobonsoi ru mangunguasa’ parinta,” kono poyo.

Nur Azura nambala’, kono mokoondo’ mansalinut sabap ondo’ nangkinibit ra kasingkatan logo ru kuliamos am nasuangan nano kinibit logo ru minyak ondo’nangulau ra kos ru ugaran/transport, tol am bokon-bokon poyo.

“Kaa’, baal ru minyak makata’ ondo’ magana’ ra buoi ti kalo pinatuku’ ra logo ru kuliamos ra kakadaian.

“Suai raginio, kukuliamos ondo’ mongologo kinibit ra pakitaakan ra masawat mulu’ poyo paat ra bulintok ru pangiantakan kapoam inatangan, baal ru ruit takau kalo nantuku’ mabaya’ ra logo ru ruit asing ondo’ mangulau ra kos import mumulu’ poyo ra paliso ru mantatalan ondo’ kalo malansanan,” kon nano.

“Topot GST ti mabuli mangani’ ra ampos kaalapan ra masuang tayar ru parinta ka ra SST ti, kaa’ GST ti karaan ra regresif (jumojok tumuun).

Insan ru parayuson pana GST ti, mekanisme bagu musiti’ no atangon, maa’ raginio mabuli bagu manangampos ra matimpok mulu’ poyo tayar ru ulun-ulun sotopot no aniin ra GST am sala’ ka mamagun nasuangan ondo’ makakaalapan ra magana’ rati,” bilin pupus nano.

   
Email Print
   
 
 
E-browse